Açık ders sistemi

İki açık erişimli ders kitabı, iki çalışma uygulaması ve her öğrenciye ayrı kâğıt üreten bir sınav altyapısı — neden bu biçimde kurulduğu ve hangi akreditasyon ölçütüne karşılık geldiği.

Otuz saniyede

İki ders kitabı808 sayfa, ISBN’li, DOI’li, ücretsiz ve açık lisanslı (CC BY-NC-ND 4.0)
İki çalışma uygulaması642 kavram, 548 test sorusu, her denemede rakamları değişen hesap alıştırmaları — üyelik gerekmez, telefonda açılır
80 videoHer bölümün ders anlatımı ve konu özeti, çalışılan bölümün yanında
Herkese ayrı sınav kâğıdıAynı havuzdan, aynı kurala göre; sınavdan 15 dakika sonra cevap anahtarı kendiliğinden açılır

Kim için? Muhasebe ve finans dersi alan ön lisans–lisans öğrencisi; bu dersleri okutan meslektaş. Ücret yok, kayıt yok, reklam yok. Hemen bakmak isteyen: kitaplar · Maliyet uygulaması · Finans uygulaması · kılavuz. Neden böyle kurulduğunu merak eden: aşağısı tam olarak onu anlatıyor.

Üç yıl boyunca aynı sorunu ayrı ayrı çözmeye çalıştım: öğrenci kitabı almıyor, aldıysa açmıyor, açtıysa sınavdan bir gece önce açıyor. Sonunda parçaları tek tek değil, birbirine bağlı bir set olarak kurdum: iki ders kitabı, iki çalışma uygulaması ve her öğrenciye ayrı kâğıt üreten bir sınav altyapısı. Aşağıda her parçanın ne olduğunu ve neden öyle olduğunu anlattım, çünkü buradaki hemen her ayrıntının bir gerekçesi var.

Maliyet Muhasebesi kitabının kapağı
Maliyet Muhasebesi
363 sayfa · ISBN 978-625-00-4991-4
10.5281/zenodo.24094253
Finansal Yönetim kitabının kapağı
Finansal Yönetim
445 sayfa · ISBN 978-625-00-5008-8
10.5281/zenodo.24094235

İki kitap da Zenodo’da açık erişimli, CC BY-NC-ND 4.0 lisanslı, DOI’li ve atıf verilebilir. Uygulamalar: Maliyet Muhasebesi ve Finansal Yönetim. Hiçbiri ücretli değil, hiçbiri üyelik istemiyor.

Dört adım, kapanan bir döngü

1KitapKonuyu okur. Bölüm, önceki bölümü hatırlamaya çalışmakla açılır.
2UygulamaKendini sınar. Bilmediği kavram daha sık karşısına çıkar.
3SınavKendi adına, kendi rakamlarıyla basılmış tek bir kâğıt.
4AnahtarSınavdan 15 dakika sonra kendi kâğıdının çözümü açılır.

Dördüncü adımda eksik çıkan konu öğrenciyi ikinci adıma geri gönderiyor; döngü orada kapanıyor. Bütün tasarımın çıkış noktası şu: sınav, dönemin sonundaki bir ölçüm olmaktan çıkıp öğrenme akışının bir parçası hâline gelsin.

Kitap

Her iki kitap da yirmi bölüm ve bölümler birbirinin üzerine biniyor. Bu yüzden her bölüm “Başlarken” ve “Hatırla” ile açılıyor: öğrenci kitaba bakmadan önceki bölümü hatırlamaya çalışıyor. Bu bir sayfa doldurma işi değil; bir konuyu yeniden okumak yerine hatırlamaya çalışmak, uzun vadeli öğrenmenin en sağlam biçimde kanıtlanmış yollarından biri. Aynı nedenle her konu bir soruyla başlıyor — “Sen olsan?” — ve her bölüm hata avı, kavram eşleştirme ve kendini sına ile kapanıyor. Okuma, baştan sona pasif bir iş olmaktan çıkarılmış durumda.

Kitap boyunca iki işletme yol alıyor. Taze Fırın bir mahalle fırınından gıda şirketine dönüşürken konuların tamamıyla karşılaşıyor; anlatılan örnek o. Gülce Atölye ise öğrencinin kendi şirketi: her bölümün sonundaki karar kartında grubuyla bir karar veriyor, bir sonraki bölümün başında o kararın sonucunu görüyor. Dönem boyunca süren bu oyunun iki işi var. Birincisi, finansal kararın yalnızca doğru-yanlış değil, belirsizlik altında ve gerekçeyle verilen bir şey olduğunu yaşatmak. İkincisi, geri bildirimi haftalar sonrasına değil bir sonraki bölüme bağlamak — geciken geri bildirim etkisini kaybediyor.

Bölüm sonlarındaki “Meslekte ve sınavda karşına çıkar” kısmı mesleki sınav sorularını açıklamalı cevaplarıyla veriyor; “İleri düzey” kısmı konuyu lisans düzeyine taşımak isteyen okura ayrılmış. Bu ayrımın pratik bir sebebi var: ön lisans dersi kendi düzeyinde kalıyor, daha ileri gitmek isteyenin de önü açılıyor. Akreditasyon diliyle söylemek gerekirse, dersin kazanımları ile onun üstüne çıkan içerik birbirine karışmıyor ve ikisi de izlenebilir kalıyor — YÖKAK’ın B.1.3 ölçütü ders kazanımlarının program çıktılarıyla eşleştirilmesini arar; bu yapı, o eşleştirme için gereken kanıtı ders düzeyinde kendiliğinden hazır eder.

Kitabın sonunda kavram sözlüğü, kısaltma ve sembol listesi, mesleki sınav sorularının açıklamalı cevapları ve bir kariyer haritası var. Kariyer haritasının sebebi basit: ön lisans öğrencisinin en sık sorduğu soru “bu dersi nerede kullanacağım” sorusu ve bu soru cevapsız kaldığında derse verilen emek de düşüyor.

Videolar ve Instagram

Her bölümün iki videosu var. Ders videosu o bölümü kitabın kendi örnek işletmeleriyle anlatıyor; Taze Fırın’ın hikâyesi devam ettiği için öğrenci konuyu bağlamıyla birlikte izliyor. Konu anlatımı ise aynı konuyu örneklerden ve karakterlerden bağımsız, kavram düzeyinde ele alıyor. İkisini ayırmamın sebebi şu: kitabı takip eden öğrencinin istediği şeyle, başka bir üniversiteden gelip yalnızca konuyu öğrenmek ya da mesleki sınava hazırlanmak isteyen okurun istediği şey aynı değil. Tek bir videoya ikisini birden sığdırmaya çalışmak her ikisini de bozuyordu.

İki ders, yirmişer bölüm, bölüm başına iki video: toplam 80 video. Hepsi YouTube’da ve uygulamanın içinde ilgili bölümün hemen yanından açılıyor. Buradaki asıl mesele videonun varlığı değil, nerede durduğu: ayrı bir kanalda aranması gereken video izlenmiyor, çalışılan bölümün yanında duran video izleniyor.

Aynı malzemenin üçüncü bir yüzeyi daha var: @birfinansbirmuhasebe. Kitapların kısa videolarını ve içeriklerinden hazırlanan karuselleri oradan paylaşıyorum. Hesap yeni ve içerik planlı biçimde dolacak: yayın sırası kitapların bölüm sırasını izliyor, yani oradaki arşiv dersin kendi akışıyla birlikte büyüyecek — bitmiş bir vitrin değil, süreç içinde tamamlanan bir katman. Gerekçe videolardakiyle aynı: öğrenci zaten orada, materyalin onu beklediği yere gitmesi gerekiyor. Ama asıl önemli olan kısım şu — Instagram’da karşılaştığı kavram, kitapta ve uygulamada aynı tanımla duruyor. Üç yüzey de aynı metinden besleniyor, dolayısıyla öğrenci birbirini tutmayan üç ayrı anlatım arasında kalmıyor. Dağınık bir içerik üretimi değil, tek bir kaynağın farklı boylarda kesilmiş hâlleri.

Çalışma uygulaması

Kitap ne kadar iyi yazılırsa yazılsın, ders dışı çalışma artık telefonda, kısa oturumlarda ve arama yoluyla gerçekleşiyor. Z kuşağı tartışmasının işe yarar kısmı da burası: mesele onların “farklı” olması değil, materyalin bu davranışın olduğu yere gitmemesi hâlinde hiç kullanılmaması. Uygulama tam da bunun için var — kurulum yok, üyelik yok, telefonda çalışıyor, çevrimdışı da açılıyor.

40bölüm
642kavram
548test sorusu
41tür hesap alıştırması
  • 642 kavram; her biri tanımı, örneği, İngilizce karşılığı ve bir “ne değildir?” notuyla. O not, sınavda yapılan hataların çoğunun bilgi eksikliğinden değil iki kavramı birbirine karıştırmaktan geldiğini gördüğüm için var. İngilizce karşılıklar ise öğrencinin yabancı kaynağa geçişini kolaylaştırıyor.
  • 548 test sorusu; her birinin doğru cevabı ve gerekçesi anında açılıyor, sınav sonunda değil. Geciken geri bildirim işe yaramıyor; gerekçesiz verilen bir doğru cevap ise yanlış şıkkı akılda bırakma riski taşıyor. İkisini de gerekçeyi anında göstererek çözüyoruz.
  • 41 tür hesap alıştırması; her açılışta yeni rakamlarla üretiliyor ve çözümü adım adım gösteriliyor. Rakamlar değiştiği için ezberlenecek bir sonuç kalmıyor, yalnızca yöntem kalıyor.
  • Kavram kartları, bilmediği kavramı daha sık karşısına çıkaracak biçimde çalışıyor. Bu, aralıklı tekrarın uygulamadaki karşılığı: aynı süreyi aralara bölmek, bir oturumda yığmaktan belirgin biçimde daha iyi sonuç veriyor.
  • Süreli deneme sınavı, bitince konu bazlı analiz; “yanlışlarım” defteri kalıcı.

Bunun bir de kurumsal tarafı var. Uygulama, ders dışı çalışmayı ilk kez ölçülebilir hâle getiriyor: çözülen soru sayısı, deneme süresi, tekrar sıklığı. AKTS iş yükünün gerçek veriye dayanmasını bekleyen B.1.5 ölçütü için bu, tahminle doldurulan bir tablodan çok daha sağlam bir zemin. Öğrencinin kendi hızında ilerlediği, sınama temelli ve anında geri bildirimli bir akış olması da B.3.1’in öğrenci merkezli yöntem beklentisine doğrudan karşılık geliyor.

Sınav kâğıdı

Her öğrenci kendi adına basılmış, kendi rakamlarıyla üretilmiş tek bir kâğıt alıyor. Buradaki niyet kopyayı yasakla değil tasarımla çözmek: yan masadaki kâğıtta aynı soru aynı rakamlarla durmuyor. Kâğıdın üstünde beş karakterlik bir kod var; kâğıtlar kayıt altında ve aynı kodlarla, birebir aynı içerikle yeniden üretilebiliyor. Bu da bir itiraz geldiğinde “öğrencinin önünde tam olarak ne vardı” sorusunu tartışmaya açık bırakmıyor. Şeffaf, tekrarlanabilir ve kayıtlı bir ölçme, B.1.6 ve B.3.2’nin aradığı şey.

Küçük görünen ama sınav gününde işi kurtaran iki ayrıntı: kâğıdın ön yüzünün en altında kurumun kalite dipnotu, arka yüzünün en üstünde ise öğrencinin adı, numarası ve kâğıt kodu duruyor. İkincisi, önce tek sayfaları sonra çift sayfaları basan bir yazıcıda yüzlerin karışmasını önlemek için. Sınav kâğıdı ve cevap anahtarı da ayrı ayrı yazdırılıyor; elle çıktı alırken ikisinin birbirine karışması diye bir sorun kalmıyor.

Cevap anahtarı sınav bitiminden on beş dakika sonra kendiliğinden açılıyor. Öğrenci uygulamadaki “Sınavlarım” sekmesinden ya da kâğıdındaki kodu yazarak kendi kâğıdının çözümlü anahtarına ulaşıyor. On beş dakika tesadüf değil: öğrenci salondan çıkarken soruyu hâlâ hatırlıyor, dolayısıyla çözümü o anda okumak haftalar sonra okumaktan çok daha fazla şey öğretiyor. Geri bildirimin zamanında ve anlamlı olmasını isteyen B.3.3 ölçütü de aynı yere bakıyor.

Kurum profili

Sınav kâğıdının başka bir kurumda da basılabilmesinin önünde pratik bir engel vardı: her kurumun kalite belgesi şablonu farklı. Bu yüzden sınav ekranına kurum profili diye bir seçenek koydum. Kendi logonuzu, kurum adınızı, sınav formu ve yoklama çizelgesi başlıklarınızı, doküman–revizyon–sayfa kutunuzu ve kendi dipnotunuzu tanımlıyorsunuz; kâğıtlar ve yoklama çizelgesi o şablonla basılıyor. Kurumunuzun hazır bir şablonu yoksa “sade” biçim var: başlıksız ve logosuz, ama ders, sınav ve öğrenci bilgilerinin tamamını taşıyan bir kâğıt. Kitaplar CC BY-NC-ND 4.0 ile açık olduğu için ticari olmayan her kullanımda, kaynak gösterilerek olduğu gibi paylaşılabiliyor ve derste okutulabiliyor.

Burada neyin açık olduğunu net söylemek gerekir. Kitapları indirmek, dağıtmak, derste okutmak, kaynak göstererek kendi ders malzemenizin içine almak ve öğrencilerinize çalışma uygulamasını kullandırmak için kimseden izin almanız gerekmiyor — lisans bunu zaten veriyor, bugün yapabilirsiniz. Sınav kâğıdı üreten panel ise bu iki dersin soru havuzuna bağlı; aynı dersleri okutan bir meslektaş için erişim açılabiliyor, bunun için yazmanız yeterli. Buna karşılık dürüst olmak gerekir: burası bir ders materyali seti, bir platform değil. Kendi dersinizi tanımlayıp kendi soru havuzunuzu yükleyebileceğiniz bir yer değil — ve dürüst olmak gerekirse bunu yapmayı planlamıyorum. Platform işletmek başka bir iştir; bu set iki dersin materyali olarak kalıyor ve o işi iyi yapmaya çalışıyor. Yani bu sayfanın çağrısı “kendi sisteminizi buraya kurun” değil, daha basiti: kitabı okutun, uygulamayı öğrencinize kullandırın. Bu set bunun için hazır.

Panel erişimi açıldığında öğrenci verisinin nerede durduğu, kimin ne gördüğü ve kimin neyi üstlendiği ayrı bir sayfada madde madde yazılı: Veri ve sorumluluk. Kurumunuz soracaksa cevaplar orada.

Nasıl kullanılır?

Öğrenciler ve ders sorumluları için adım adım, çizimli kullanım kılavuzu: Uygulama ve panel kılavuzu

Dayandığı bulgular

Yukarıdaki kararların hiçbiri sezgiyle verilmedi. Sınanmanın tekrar okumaktan daha iyi öğrettiğini Roediger ve Karpicke’nin klasik deneyi gösterdi; Rowland’ın 159 çalışmayı kapsayan meta-analizi bunu doğruladı. Aralıklı tekrarın yığma çalışmayı yendiğini Cepeda ve arkadaşlarının 254 çalışmayı birleştiren sentezi ortaya koyuyor. Geri bildirimin neden bu kadar belirleyici olduğunu Hattie ve Timperley’nin modeli açıklıyor; Butler ve Roediger ise gerekçeli geri bildirimin, çoktan seçmeli testin bilinen yan etkisini — yanlış şıkkın akılda kalmasını — ortadan kaldırdığını gösteriyor. Mobil cihazların öğrenme başarısı üzerindeki olumlu etkisini Sung, Chang ve Liu’nun 110 çalışmalık meta-analizi ölçüyor. Açık ders kaynaklarına geçen derslerde başarının düşmediğini, çoğu durumda aynı kaldığını veya iyileştiğini ise Hilton’ın iki ayrı derlemesi gösteriyor.

Z kuşağı tarafında da iddiayı dar tutuyorum. Seemiller ve Grace’in kapsamlı çalışması bu kuşağın kendi kendine öğrenmeye ve ihtiyaç anında, kısa parçalar hâlinde bilgiye yöneldiğini ortaya koyuyor; Szymkowiak ve arkadaşlarının çok ülkeli araştırması bilgi edinme yolunun ağırlıklı olarak dijital araçlardan geçtiğini gösteriyor. Türkiye’de muhasebe eğitimi alan Z kuşağı öğrencileriyle yapılan alan araştırması da aynı yöne işaret ediyor: bu öğrenciler muhasebe eğitiminin dijitalleşmesini bekliyor.

Asıl mesele şu: bunlar öğrencinin kendiliğinden yaptığı şeyler değil. Dunlosky ve arkadaşları on öğrenme tekniğini taradıklarında, öğrencilerin en çok kullandığı iki yöntemin en az işe yarayan iki yöntem olduğunu buldular.

Yüksek fayda

Kendini sınama · Aralıklı çalışma

Orta fayda

Ayrıntılı sorgulama · Kendi kendine açıklama · Konuları araya karıştırarak çalışma

Düşük fayda

Özetleme · Altını çizme · Anahtar kelime imgelemi · Metinde imge kurma · Tekrar okuma

Bu setin bütün işi, üstteki sıraya giren şeyleri kolay, alttaki sıraya girenleri gereksiz kılmak.

Toplu bakış

Metin boyunca geçen akreditasyon karşılıklarını tek yerde toplamak gerekirse:

ÖlçütBeklenen kanıtSetin karşılığı
YÖKAK B.1.3 — Ders kazanımlarının program çıktılarıyla eşleştirilmesiKazanımların açıkça tanımlanmış ve izlenebilir olmasıBölüm kazanımı kitapta yazılı; “İleri düzey” ayrı tutulmuş; uygulamadaki setler aynı kazanıma bağlı
YÖKAK B.1.5 — Öğrenci iş yüküne dayalı tasarımAKTS iş yükünün gerçek veriye dayanmasıÇözülen soru sayısı, deneme süresi ve tekrar sıklığı ölçülüyor
YÖKAK B.1.6 ve B.3.2 — Ölçme ve değerlendirmeŞeffaf, tekrarlanabilir, kayıt altında bir ölçmeHer öğrenciye özgün kâğıt ve kâğıt kodu; kâğıtlar aynı kodlarla yeniden üretilebiliyor
YÖKAK B.3.1 — Öğretim yöntem ve teknikleriÖğrenci merkezli, aktif öğrenmeye dayalı yöntemKendi hızında ilerleyen, sınama temelli, anında geri bildirimli bir akış
YÖKAK B.3.3 — Öğrenci geri bildirimleriGeri bildirimin zamanında ve anlamlı olmasıAnahtar sınavdan 15 dakika sonra kendiliğinden açılıyor; “yanlışlarım” defteri kalıcı
Bologna / TYYÇÖğrenme çıktısı temelli program tasarımı, AKTS iş yüküKitap–uygulama–sınav üçlüsü aynı çıktı listesine bağlı; iş yükü ölçülüyor
Program akreditasyonu (ön lisans)Sürekli iyileştirme döngüsünün kanıtlanmasıHer dönemin sınav verisi aynı yapıda birikiyor; dönemler arası karşılaştırma mümkün

Burada bir ayrım önemli: akreditasyon ölçütleri program düzeyinde değerlendirilir, tek bir dersin materyali bir ölçütü kendi başına “karşılamaz”. Tablonun iddiası daha mütevazı ve daha işe yarar: bu set, o ölçütlerin istediği kanıtı ders düzeyinde ve kendiliğinden üretir. Kalite komisyonunun dönem sonunda geriye dönüp toplamaya çalıştığı veri — kazanım eşleştirmesi, iş yükü, ölçme kaydı, geri bildirim süresi — burada dönem içinde zaten birikmiş oluyor. Ölçüt başlıkları YÖKAK’ın yayımladığı değerlendirme ölçütlerinin B. Eğitim ve Öğretim bölümünden alınmıştır (yokak.gov.tr); TYYÇ için bkz. tyyc.yok.gov.tr.

Bu sayfada anılan çalışmalar

  • Akın, S. & Esmeray, A. (2022). Muhasebe eğitimi alan Z kuşağı öğrencilerin muhasebe eğitimindeki dijital dönüşüme bakış açıları: Kayseri Üniversitesinde bir araştırma. Mali Çözüm, 32(172), 199–220.
  • Butler, A. C. & Roediger, H. L. (2008). Feedback enhances the positive effects and reduces the negative effects of multiple-choice testing. Memory & Cognition, 36(3), 604–616.
  • Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T. & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380. doi:10.1037/0033-2909.132.3.354
  • Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. doi:10.1177/1529100612453266
  • Hattie, J. & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. doi:10.3102/003465430298487
  • Hilton, J. (2016). Open educational resources and college textbook choices: A review of research on efficacy and perceptions. Educational Technology Research and Development, 64(4), 573–590. doi:10.1007/s11423-016-9434-9
  • Hilton, J. (2020). Open educational resources, student efficacy, and user perceptions: A synthesis of research published between 2015 and 2018. Educational Technology Research and Development, 68, 853–876. doi:10.1007/s11423-019-09700-4
  • Roediger, H. L. & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. doi:10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x
  • Rowland, C. A. (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect. Psychological Bulletin, 140(6), 1432–1463. doi:10.1037/a0037559
  • Seemiller, C. & Grace, M. (2016). Generation Z goes to college. San Francisco: Jossey-Bass.
  • Sung, Y.-T., Chang, K.-E. & Liu, T.-C. (2016). The effects of integrating mobile devices with teaching and learning on students’ learning performance: A meta-analysis and research synthesis. Computers & Education, 94, 252–275. doi:10.1016/j.compedu.2015.11.008
  • Szymkowiak, A., Melović, B., Dabić, M., Jeganathan, K. & Kundi, G. S. (2021). Information technology and Gen Z: The role of teachers, the internet, and technology in the education of young people. Technology in Society, 65, 101565. doi:10.1016/j.techsoc.2021.101565